Gezonde pannen — De complete gids voor gezond en veilig koken

Gezonde pannen — De complete gids voor gezond en veilig koken

In deze complete gids voor gezond en veilig koken leer je alles over gezonde pannen en wat een pan juist “ongezond” maakt. Wat zijn PFAS en waarom zijn deze stoffen schadelijk? Je ontdekt waarom en wanneer pannen die PFAS bevatten schadelijk kunnen zijn. Ik ga ook in op de, op z’n minst, twijfelachtige gezondheidsclaim van keramische pannen. En uiteraard behandel ik welke pan een gezond, veilig, duurzaam en PFAS-vrij alternatief vormt en waarom.

Gezond koken begint dus hier, bij GAER Cookware.

1. Waarom zoeken zoveel mensen naar “gezonde pannen”?

Steeds meer mensen maken zich zorgen over zogenoemde PFAS in het algemeen en PFAS in traditionele anti-aanbakpannen in het bijzonder. Bepaalde poly- en perfluoralkylstoffen (PFAS) kunnen namelijk een risico voor onze gezondheid vormen, omdat ze bijvoorbeeld ons immuunsysteem kunnen beschadigen en kanker kunnen veroorzaken. De hoogte van het risico dat je loopt is afhankelijk van hoeveel je binnenkrijgt, hoe vaak en hoe lang.

De overheid heeft bovendien het gevaar officieel onderkend. Zo schrijft de Rijksoverheid op 14 november 2024 op haar website:
“Alle PFAS komen in Nederland op de lijst met Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) te staan” en “voor al deze stoffen gaat per direct een minimalisatieplicht gelden”.

“Alle PFAS komen in Nederland op de lijst met Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) te staan. Voor al deze stoffen gaat per direct een minimalisatieplicht gelden”.

Deze ZZS-classificatie betekent trouwens dat blootstelling zoveel mogelijk moet worden voorkomen.

De conclusie van journalistiek platform Pointer luidt echter dat PFAS in zwemplassen, bodem, drinkwater, regenwater, voedsel en huishoudelijke producten zijn aangetroffen en dat baart zorgen. De Europese Commissie heeft weliswaar vanwege de schadelijkheid van PFAS in 2025 nieuwe wetgeving aangenomen die het gebruik van PFAS in onder meer blusschuim beperkt of verbiedt, maar de overgangsperiode, die uiteindelijk moet leiden tot een verbod, kan oplopen tot 10 jaar.

Logisch, dat mensen bezorgd zijn en op zoek gaan naar veilige alternatieven, “gezonde pannen”, dus. Maar laten we eerst nagaan waar wij met PFAS te maken hebben.

2. Waar komen PFAS voor?

PFAS kunnen overal in onze leefomgeving aanwezig zijn en ook in ons voedsel en (drink)water terecht komen. In hoeverre PFAS schadelijk zijn, hangt af van hoeveel je binnenkrijgt, hoe vaak en hoelang. Deze mate aan blootstelling verschilt sterk van persoon tot persoon.

Ik onderscheid PFAS‑bronnen in leefomgeving en in producten.

2.1 PFAS in onze leefomgeving

PFAS komen op verschillende manieren in ons milieu, in onze leefomgeving, terecht.

• PFAS in water

Nederland is een waterrijk land met veel oppervlaktewater, zoals zeeën, rivieren, meren en plassen. Hierin komt PFAS voor. In Rotterdam geldt bijvoorbeeld in de wijk De Esch een negatief zwemadvies in recreatiewater Kralinger Esch vanwege PFAS‑verontreiniging.

Ook in ons drinkwater komt PFAS voor. Volgens Waterleiding Maatschappij Limburg (WML) of het Noord-Hollandse PWN worden hele kleine hoeveelheden PFAS in drinkwater uit de kraan aangetoond. Alle Nederlandse drinkwaterbedrijven voldoen echter aan de Europese norm voor PFAS in drinkwater en het RIVM geeft aan dat uit de kraan drinken veilig is.

• PFAS in bodem

Fabrieken veroorzaken uitstoot en afval doordat zij producten met PFAS maken. Zo is chemiebedrijf Dupont Chemours in Dordrecht helaas landelijk een berucht voorbeeld geworden. De Rijksoverheid ontraadt om daarom geen groenten en fruit uit moestuinen binnen 1 kilometer van deze vervuiler te eten. De concentraties PFAS-stoffen zijn dermate hoog dat eten uit die omgeving ongezond is.

• PFAS in lucht

Uitstoot van PFAS treedt niet alleen op door bijvoorbeeld het lozen ervan in het oppervlaktewater, maar ook via de lucht. Bijvoorbeeld door vuilverbranding. Producten die PFAS bevatten, eindigen in het restafval en kunnen zo alsnog in onze leefomgeving terechtkomen.

2.2 PFAS in producten

Fabrikanten verwerken PFAS in een breed scala van fysieke producten. Ik onderscheid indirecte en directe producten.

• PFAS in indirecte producten

Dit zijn producten die niet rechtstreeks met ons voedsel in contact komen. Voorbeelden van indirecte producten zijn regenkleding en blusschuim. De kans is minder groot dat het lichaam rechtstreeks wordt blootgesteld aan PFAS. Toch kunnen ze het milieu verontreinigen, waardoor wij mensen alsnog het risico lopen ermee in contact te komen. Bijvoorbeeld in de zoektocht naar de oorzaak van de te hoge PFAS-concentratie in zwemplas Vrijenburgbos in Barendrecht is het mogelijk dat blusschuim daarin een rol heeft gespeeld volgens journalistiek onderzoeksplatform Pointer.

Per 2025 heeft de Europese Commissie de “forever chemicals” in blusschuim verboden, waarbij echter de overgangsperiode van het invoerverbod kan oplopen tot 10 jaar.

• PFAS in directe producten

Direct zijn goederen die rechtstreeks met ons eten en drinken voedsel in contact komen, zoals:

• anti-aanbaklaag van de pan
• bakpapier
• voedselverpakkingen
• keukengerei

Een belangrijke kanttekening bij directe producten: hoe zit het met Teflon (PTFE)?

Volgens een chemicus in dit artikel in Trouw uit 2026 én respectievelijk de Wikipedia‑pagina over Teflon (PTFE) geldt enerzijds:

• een afgebladderd stukje Teflon inslikken kan geen kwaad
• de giftigheid van de Teflonlaag zelf is niet aangetoond

Dit plaatst de angst voor PFAS enigszins in perpectief.

Anderzijds:

• het probleem zit in de hulpstoffen die bij de productie van PTFE worden gebruikt (zoals PFOA en GenX)
• bij oververhitting van PTFE kunnen ontledingsproducten vrijkomen die schadelijk zijn — voor vogels zelfs dodelijk

De schrik voor PFAS is dus in dit opzicht terecht. Begrijpelijk dat mensen naar een alternatief zoeken dat bewezen veilig, duurzaam en PFAS‑vrij is.

3. Wat maakt een pan “ongezond”?

Nu je meer weet over PFAS, zet ik concreet op een rij wat “ongezond” aan PFAS-pannen is. En hoewel over keramische pannen veel minder bekend is, laat ik deze ruimschoots aan bod komen. want er valt wel degelijk het een en ander over te zeggen.

3.1 Pannen met PFAS-coatings

Ongezond zijn de hulpstoffen die worden gebruikt bij de productie van PFAS‑coatings zoals Teflon, PTFE, PFOA en GenX.

PFAS-pannen:

• kunnen schadelijke dampen afgeven bij oververhitting
• bij productie gebruikte hulpstoffen zijn schadelijk voor mens én milieu
• blijken (zeer) gevoelig voor slijtage, dus snel aan vervanging toe waardoor druk op het milieu hoger is
• hebben geen hoog recyclebaarheidsgehalte

Met wat we nu weten over anti-aanbakpannen waarin PFAS is verwerkt, is het wellicht niet schadelijk bij direct en “licht” gebruik (niet langdurig verhitten en geen hele hoge temperaturen), maar indirect wordt mens en natuur uiteindelijk wél met de schadelijkheid geconfronteerd. Bovendien komt het in de keuken geregeld voor dat we een ingrediënt of gerecht juist wél langdurig moeten verhitten of dat bereidingen hele hoge temperaturen vereisen. Je kunt je daarom afvragen in hoeverre een dergelijke anti-aanbak pan van nut is in jouw keuken.

3.2 Keramische pannen

Een relatief nieuwe categorie onder de anti-aanbakpannen is de keramische pan. Deze pannen worden veelal gepromoot als PFAS-vrij en daarmee aangeboden en verkocht als hét veilige alternatief. Maar zijn deze keramische pannen daadwerkelijk zo veilig? Naarmate dit type anti-aanbakpan langer op de markt is, wordt door gebruikservaring en onderzoek over deze grote onbekende steeds meer bekend.

Keramisch of niet?

In tegenstelling tot wat de benaming “keramisch” doet vermoeden, is het géén keramiek. En, keramiek of geen keramiek, dat is een groot verschil. Echt keramiek, bijvoorbeeld aardewerk, is zeer hittebestendig, terwijl oppervlakken van keramische pannen bij hoge hitte ernstig kunnen slijten. Hierdoor neemt het risico op blootstelling aan schadelijke stoffen toe.

Dit wetenschappelijk onderzoek uit 2024, waarin een zestal PFAS-pannen en keramische pannen zijn onderzocht, adviseert het vermijden van (te) hoge temperaturen. De onderzoekers stelden namelijk bij alle onderzochte pannen vast dat temperaturen boven de 250°C nadelige invloed (“ernstige slijtage”) hadden op de interne structuren. Een tweede belangrijke conclusie was dat langdurige verhitting bij lagere temperaturen ook negatieve effecten teweegbrengt. De onderzoekers adviseren dan ook om anti-aanbakpannen, zowel PFAS als keramisch, niet langer dan 45 minuten achtereen te gebruiken.

Nanodeeltjes

Volgens Waar zit wat in, is de keramische coating “gemaakt met nanodeeltjes van siliciumdioxide- of titaniumdioxide die over de pan worden gespoten en in de oven uitgehard.” Nanodeeltjes zijn hele kleine deeltjes van een chemische stof. “Bij normaal gebruik zijn producten met nanodeeltjes veilig. Er lopen momenteel veel onderzoeken naar de veiligheid van nanodeeltjes, zoals titaniumdioxide. Er zijn zorgen over nadelige effecten op de gezondheid bij het inslikken of inademen van nanodeeltjes”, zo valt op deze website te lezen die in opdracht van twee ministeries en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit in het leven is geroepen.

Meer vragen dan antwoorden

The Guardian schrijft in 2025 dat bedrijven achter de keramische pannen het publiek niet vertellen wat er nog meer in hun pancoatings zit. Hun “formules” worden juridisch beschermd, waardoor het erg moeilijk is om hun beweringen over gezond en veilig gebruik op waarheid te toetsen. Deze geheimzinnigheid wekt de nodige argwaan en roept meer vragen op dan er antwoorden zijn. The Guardian stelde fabrikanten hierover gerichte vragen, maar wat volgde was een min of meer ontwijkend of zelfs helemaal geen antwoord (GreenPan).

In diverse merken zijn weliswaar (sporen van) stoffen als lood, kwik en antimoon aangetroffen, maar er bestaan geen voorschriften van wat keramisch kookwaar van bepaalde stoffen maximaal mag bevatten. En als het – op zichzelf giftige – stoffen bevat, lekken deze in ons voedsel? Zo niet, dan zou het weer niet schadelijk zijn. Maar hoe zit het met de productie van deze typen pannen? Treedt daar (milieu)schade op, zoals we bij de productie van PFAS-pannen zien? Per 2026 is daar nog geen afdoende antwoord op.

Een van de ondervraagde fabrikanten stelde dat de materialen van hun keramische pannen “qua gevoel vergelijkbaar zijn met traditionele keramiek” en gemaakt zijn van “een op zand gebaseerd materiaal, wat de reden is dat het vaak ‘keramiek’ wordt genoemd”. De fabrikant beantwoordde hiermee echter niet de vraag waarom het wel als keramiek wordt verkocht, terwijl het toegegeven geen keramiek is.

Slijtage

The Guardian heeft daarnaast ook meldingen dat de pannen soms binnen enkele maanden na aankoop slijten en hun antiaanbaklaag verliezen. Platform Radar met haar kritische kijk op consumentenzaken schrijft ook over de beperkte houdbaarheid van anti-aanbakpannen: “Zij gaan maximaal vijf jaar mee. Zitten er krassen in de anti-aanbaklaag, is hij gebarsten of begint hij af te bladderen? Dan is het tijd om je pan te vervangen”, zo valt op de website te lezen.

Deze producent van keramische pannen onderschrijft op haar eigen website deze slijtagegevoeligheid. De gemiddelde levensduur bedraagt 1 tot 3 jaar (geel gemarkeerd):

Eventueel langer dan 3 jaar, zo valt te lezen, maar schroei dan vooral geen ribeye dicht in de benodigde verzengende panhitte en laat die geurige en sissend hete roerbak voortaan achterwege…

Keramische pannen:

• zijn niet van keramiek
• zijn minder of slecht bestand tegen corrosie (mogelijk
• niet langer dan 45 minuten verhitten
• niet hoger dan 250°C
• producenten zijn niet of slechts ten dele transparant veiligheid, gebruikte stoffen, etc.
• blijken nog al eens (zeer) gevoelig voor slijtage, dus snel aan vervanging toe waardoor druk op het milieu hoger is
• hebben geen hoog recyclebaarheidsgehalte

4. Wat maakt een pan dan wél veilig?

Een goede pan blijft stabiel, ook bij hoge temperaturen. Of je nu een ingrediënt kortstondig loeiheet moet schroeien, een pizza bakt of dat je per ongeluk de pan iets te heet laat worden. We staan tenslotte niet constant de temperatuur van onze pan te meten. Daarnaast speelt ook de levensduur een rol en hoe de pan is gemaakt.

Een gezonde, veilige pan:

• bevat geen PFAS
• kan langer dan 45 minuten worden verhit
• vertoont geen slijtage bij (normaal) gebruik, langdurige verhitting, zeer hoge temperatuur of onderhoud
• gaat zeer lang mee
• is milieuvriendelijk in productie en gebruik
• is volledig recycleerbaar na gebruik

Deze opsomming van vereisten voor een gezonde, veilige en duurzame pan leidt als vanzelf naar de gietijzeren pan.

5. Waarom gietijzeren pannen tot de gezonde categorie pannen behoren

Dit zijn de redenen waarom je gietijzeren pannen tot de gezonde categorie pannen kunt rekenen:

✔ 100% PFAS‑vrij

Gietijzer heeft geen PFAS-coating

✔ Onverwoestbaar & duurzaam

Gietijzer gaat zeer lang mee en slijt niet zoals anti-aanbakpannen dat doen. Deze bestendigheid maakt een gietijzeren pan tot een duurzame keuze. Immers, de anti-aanbakpan moet veel eerder worden vervangen.

✔ Veilige coating

a. Door seasoning ontstaat een natuurlijke, veilige non‑stick laag.
b. De emaillelaag is inert

✔ Veilig bij hoge temperaturen

Gietijzeren pannen weerstaan veel hogere temperaturen dan anti-aanbakpannen

5.1 Zijn geëmailleerde gietijzeren pannen gezond?

Email of emaille is glaspoeder dat wordt gesmolten en als gevolg van verhitting aan het gietijzer hecht. Het eindresultaat is een glasachtig oppervlak dat niet of nauwelijks reageert met andere stoffen (inert). Emaille is bestand tegen zuren en voorkomt reactie met metaal zoals aluminium. Het bevat geen PFAS en geeft geen schadelijke stoffen af bij normaal gebruik.

Geëmailleerd gietijzer:

• is PFAS‑vrij
• kan hoge temperaturen aan
• is ongevoelig voor zure ingrediënten zoals citrussap en -vruchten, azijn, wijn, verse tomaat, tomatensaus of -puree en gepelde tomaten uit blik
• relatief milieuvriendelijk vanwege lange levensduur (afhankelijk van gebruiksintensiteit, emaillekwaliteit en onderhoud circa 15 tot 50 jaar)
• relatief milieuvriendelijk vanwege volledige recyclebaarheid

5.2 Zijn ingebrande (seasoned) gietijzeren pannen veilig?

Geseasonde gietijzeren pannen zijn pannen van kaal gietijzer die worden ingebrand met plantaardige olie. Wanneer de pan meerdere keren is ingebrand ontstaat een donkere, gladde, glasachtige coating. In het Engels heet dit de “seasoning”. In het Nederlands zouden we van “patina” kunnen spreken.

Door er vervolgens regelmatig mee te koken en bakken en door het juiste onderhoud te plegen, ontstaat de gewenste laag. Een natuurlijk ontstane en door jouzelf gecreëerde anti-aanbaklaag. Denk aan de eeuwenoude Aziatische wok die volgens hetzelfde principe werkt.

Ongeëmailleerd en correct geseasoned gietijzer:

• is PFAS-vrij
• kan zeer hoge temperaturen aan
• beschikt over een geweldige anti-aanbakeigenschap die aan de betere anti-aanbakpannen kan tippen
• duurzaam door herstelbare seasoning met behulp van plantaardige olie
• relatief milieuvriendelijk vanwege lange levensduur (afhankelijk van gebruiksintensiteit en onderhoud 75 tot 150 jaar)
• relatief milieuvriendelijk vanwege volledige recyclebaarheid

De seasoning ontstaat wanneer olie een solide fusie met het gietijzeroppervlak is aangegaan. Wanneer je eventueel een donker schilfertje of flentertje waarneemt, is dat niet meteen de seasoning die afbladdert, maar eerder een verschroeid etensrestje van een vorige kookbeurt. Bovendien is een dergelijk restje of een deeltje seasoning niet schadelijk bij beperkte inname.

Zure ingrediënten of gerechten kunnen een zeer jonge, net aangebrachte seasoning aantasten. In het begin vermijd je het best zuren.

6. Hoe herken je een ongezonde pan?

Gebruik je een anti-aanbakpan en wil je weten hoe hoe je kunt zien of deze aan vervanging toe is?

Er zijn diverse punten waar je op moet letten:

• afgebladderde coating
• krassen
• kale plekken
• ruwe oppervlakken
• verkleuring door (over)verhitting
• voedsel bakt aan

Hier zijn enkele afbeeldingen van anti-aanbakpannen met duidelijk zichtbare beschadigingen. Deze pan is van het merk Tefal:

En deze van het HEMA-huismerk:

Dit zijn slechts de zichtbare beschadigingen. Het is niet eenvoudig, zoniet onmogelijk, om met het blote oog beginnend verval te herkennen. Laat staan te bepalen of het kwaad kan en je de anti-aabakpan dient te vervangen.

7. Hoe GAER Cookware dit probleem oplost

Gelukkig biedt GAER Cookware een compleet, PFAS‑vrij alternatief voor iedereen die veilig en en gezond wil koken. Dit doet GAER door PFAS-vrije pannen aan te bieden, gratis toegankelijke, deskundige informatie en een filosofie die volledig op duurzaamheid gebaseerd is:

a. Vintage gietijzeren pannen

De aangeboden vintage gietijzeren pannen zijn pannen uit de vorige eeuw en geëmailleerd. Fraaie modellen van Europese fabrikanten, waarvan het merendeel niet meer wordt geproduceerd. Of pannen van roemruchte gietijzerproducenten waarvan we de naam naam enkel nog uit het verleden kennen. Ja, zelfs kostbare gietijzeren collectables.

Met GAER ben je verzekerd van een tiptop vintage gietijzeren pan:

• 100% PFAS‑vrij en veilig
• professioneel schoongemaakt voor een nog langere levensduur
• duurzaam én betaalbaar

b. Refurbished (gerestaureerde) gietijzeren pannen

Refurbished gietijzeren pannen zijn vaak oudere pannen die GAER in kale staat brengt en voorziet van de beste seasoninglaag, zodat jij weer minstens tientallen jaren lekker en gezond kan koken in je geliefde gietijzeren pan. GAER heeft maar liefst meer dan 25 jaar ervaring in koken met, onderhoud en restauratie van de meest uiteenlopende soorten en maten gietijzeren pannen.

Zo’n restauratie van een gietijzeren pan vergt de nodige tijd, kennis, aandacht en precisie. GAER hernieuwt in opdracht of geeft verwaarloosde pannen via haar winkel een tweede leven. Opdrachten ontvangen wij vaak van particulieren die dolgraag een kostbaar erfstuk, een antieke of gewoon hun geliefde pan willen redden.

Met GAER ben je verzekerd van een refurbished gietijzeren pan:

• 100% PFAS‑vrij en veilig
• verlengde levensduur (tweede leven)
• gered van de afvalberg
• gerestaureerd door de expert, als nieuw en klaar voor een leven lang gebruik
• duurzaam én betaalbaar

c. De nieuwe gietijzeren pan van GAER Cookware

GAER heeft een eigen gietijzeren pan ontworpen. Een koekenpan, want een koekenpan is ontzettend veelzijdig. De pan is vormgegeven, gegoten en hightech nabewerkt in Nederland. Elegant Dutch design in optima forma, door topgieters met de hand gegoten en chic gladgepolijst. Gemaakt om langer dan een mensenleven mee te gaan.

• 100% PFAS‑vrij en veilig
• uit gerecycled ijzer en lokaal gegoten in Nederland voor onbesproken kwaliteit gietijzer en lage CO2 voetafdruk
• vakkundig door GAER met plantaardige olie ingebrand
• ontworpen voor een levenslang gebruik en door te geven aan de volgende generatie
• Nederlands premium design en luxe afwerking door topmetaalbewerker

d. Kennis & educatie

Als dé expert van Nederland op het gebied van gietijzeren pannen helpt GAER jou met de meest complete en gratis toegankelijke informatie, zoals:

• waarom PFAS schadelijk is
• waarom gietijzer veilig is
• hoe je gezond en lekker kookt
• over wat je ermee kunt (recepten met stap-voor-stap instructies)
• hoe jij je pan het best onderhoudt voor (levens)lang gebruik

e. Duurzaamheid als kernwaarde

GAER Cookware zet zich al bijna 10 jaar in voor verduurzaming van jouw keuken met behulp van gietijzeren pannen en ook duurzaam keukentextiel.

Dit is hoe:

• alleen zeer bestendige pannen (lange levensduur). De allerduurzaamste panaankoop is namelijk nog altijd een pan die je (1.) écht nodig hebt, en (2.) het langst meegaat
• geen schadelijke stoffen die (uiteindelijk) in onze leefomgeving terechtkomen
• hergebruik (vintage pannen), upcycling (refurbished pannen) en lokale, Nederlandse productie van gerecyled ijzer naar behoefte (GAER pannen)
• circulaire aanpak

8. Veelgestelde vragen

Ik heb een aantal vragen eruit gepikt die mij vaak worden gesteld. Staat je vraag er niet bij? Stel je vraag dan hier.

9. Conclusie: gezond koken begint bij gezonde pannen

Wie zoekt naar gezonde pannen, zoekt veiligheid, duurzaamheid en zekerheid komt uit bij GAER. De vintage, refurbished en de nieuwe gietijzeren GAER pan bieden precies dat.

GAER Cookware helpt de bewuste thuiskok en de duurzame smulpaap:

• bewust te worden van hun kookgerei
• schadelijke PFAS‑pannen en twijfelachtige pannen te vermijden
• veilig en met een gerust gemoed te koken
• de duurzame en minst milieubelastende keuze te maken
• te kunnen kiezen voor pannen die zeer lang of zelfs generaties meegaan

Gezond koken begint bij jouw pan. Kies daarom een gietijzeren pan van GAER.

Bronnen: Rijksoverheid, RIVM, Serious Eats, Pointer, Waarzitwatin.nl, The Guardian, Radar, Survey: Influence of heating temperature and time on mechanical-degradation, microstructures and corrosion performances of Teflon/granite coated aluminum alloys used for non-stick cookware, NV Waterleiding Maatschappij Limburg (WML), Provinciaal Waterleidingbedrijf Noord-Holland (PWN)